Afgekeurd bij de APK op uitstoot: wat nu?

Afgekeurd bij de APK op uitstoot betekent een van deze drie dingen: de uitlaatgassen van een benzinemotor, of de rook of het aantal roetdeeltjes van een diesel, zijn boven de grenswaarde voor uw voertuig gemeten; de keurmeester heeft rook gezien; of een emissiebeperkend onderdeel, zoals de katalysator of het roetfilter, ontbreekt, is aangepast of is duidelijk defect¹. Dat betekent niet automatisch dat de katalysator of het roetfilter vervangen moet worden. De meetwaarden wijzen meestal naar de oorzaak, en die oorzaak moet eerst worden verholpen, anders kan een nieuw onderdeel op dezelfde manier kapotgaan⁶.

Wat de APK controleert aan de uitstoot

Sinds 20 mei 2018 volgen de Nederlandse APK en de Britse MOT dezelfde Europese richtlijn (2014/45/EU): de gecontroleerde onderdelen en de standaardgrenswaarden zijn grotendeels gelijk. Hieronder verwijzen we naar het officiële Britse MOT-handboek, dat ze in detail beschrijft. Uw APK-keurmeester kan u vertellen welke punten bij uw voertuig zijn afgekeurd en welke waarden er zijn gemeten.

Benzineauto’s

Bij een benzineauto worden de uitlaatgassen aan het einde van de uitlaat gemeten¹. Met een warme motor houdt de keurmeester het toerental op een verhoogd stationair toerental van 2.500 tot 3.000 tpm en meet hij koolmonoxide (CO), koolwaterstoffen (HC) en de lambdawaarde; daarna laat hij de motor terugvallen naar het normale stationaire toerental en meet hij opnieuw de CO. In de Britse basistest is het voertuig goedgekeurd als alle vier de waarden binnen deze grenzen vallen¹:

Meting	Grens in de basistest	Wat er wordt gemeten
CO bij verhoogd stationair toerental	maximaal 0,2%	Koolmonoxide, een giftig gas dat de katalysator moet omzetten in koolstofdioxide
HC bij verhoogd stationair toerental	maximaal 200 ppm	Koolwaterstoffen: brandstof die de motor onverbrand heeft verlaten
Lambda bij verhoogd stationair toerental	0,97 tot 1,03	De verhouding tussen lucht en brandstof; 1,00 is het ideale mengsel
CO bij normaal stationair toerental	maximaal 0,3%	Opnieuw koolmonoxide, nu stationair

Haalt het voertuig deze basistest niet, dan vergelijkt de keurmeester de waarden met de grenzen voor dat specifieke voertuig: die van de fabrikant als ze bekend zijn, anders standaardgrenzen die afhangen van de leeftijd van het voertuig¹. Een overschrijding van die grenzen is een ernstig gebrek, net als een lambdawaarde buiten het bereik¹. Dichte blauwe of duidelijk zichtbare zwarte rook gedurende vijf seconden bij stationair toerental is een afzonderlijk ernstig gebrek¹.

Dieselauto’s

Bij een diesel wordt de rook gemeten: de keurmeester geeft een paar keer vol gas en een rookmeter meet hoeveel licht de uitlaatrook tegenhoudt, een waarde in m^-11. De grens is de waarde van de fabrikant, die vaak op een plaatje in de motorruimte staat. Is die er niet, dan gelden de op Europees niveau vastgestelde standaardgrenzen¹:

Voor het eerst in gebruik	Standaardgrens voor rook
Vóór 1 juli 2008	2,5 m-1 (zonder turbo) of 3,0 m-1 (met turbo)
1 juli 2008 tot en met 31 december 2013	1,5 m-1
Vanaf 1 januari 2014	0,7 m-1

In Nederland krijgen dieselauto’s met een af fabriek gemonteerd roetfilter sinds 1 januari 2023 bij de APK een deeltjestellertest in plaats van de rooktest: een meter telt het aantal roetdeeltjes in de uitlaatgassen, en een verwijderd of defect roetfilter valt daarbij door de mand. In het Verenigd Koninkrijk is op een diesel met roetfilter elke zichtbare rook tijdens de test, in welke kleur ook, op zich al een ernstig gebrek, wat de meter ook aangeeft. Dat geldt ook voor sporen van geknoei aan het roetfilter: een filter dat duidelijk is opengezaagd en weer dichtgelast, wordt afgekeurd, tenzij de eigenaar een geldige reden kan aantonen, zoals reiniging^1,2. Ook in Nederland leidt een ontbrekend of duidelijk aangepast roetfilter tot afkeur.

Controles bij beide

• Het motorstoringslampje. Het moet oplichten en daarna uitgaan. In het Verenigd Koninkrijk is een lampje dat blijft branden of niet werkt een ernstig gebrek bij benzineauto’s met maximaal 8 zitplaatsen voor passagiers die vanaf 1 juli 2003 in gebruik zijn genomen, en bij diesels vanaf 1 juli 2008¹. Brandt het lampje bij u, laat de storing dan het liefst vóór de APK verhelpen.
• Emissiebeperkende onderdelen. Onderdelen die de fabrikant heeft gemonteerd, zoals de katalysator, het roetfilter, de zuurstofsensoren of de EGR-klep, mogen niet ontbreken, duidelijk zijn aangepast of duidelijk defect zijn. In het Verenigd Koninkrijk geldt dat bij benzineauto’s voor alles wat vanaf 1 september 2002 in gebruik is genomen¹.
• Lekkages. Een lek in het inlaat- of uitlaatsysteem dat de uitstoot kan beïnvloeden, is ook een ernstig gebrek¹.

Begin bij het keuringsrapport

Wordt een voertuig op uitstoot afgekeurd, dan moet het keuringsstation u de uitslag geven; in het Verenigd Koninkrijk is dat een afdruk met de meetwaarden¹. Vraag bij de APK om het keuringsrapport en de gemeten waarden, en bewaar ze. De meetwaarden vertellen u en uw garage waar u moet zoeken. In het Verenigd Koninkrijk staan de afgekeurde punten ook online in de MOT-geschiedenis van het voertuig⁵. En wordt er ooit een garantieclaim ingediend voor een vervangende katalysator na een afkeur op uitstoot, dan wil de fabrikant eerst het rapport met de meetwaarden zien⁶.

Benzine: waar de meetwaarden op wijzen

Op het rapport	Wat het meestal betekent	Eerst controleren
CO te hoog, HC laag	De katalysator zet niet alle gassen om die erdoorheen gaan6	De katalysator. Ligt HC boven circa 60 ppm, dan is de katalysator waarschijnlijk vervuild door onverbrande brandstof: zoek dan eerst uit waar die brandstof vandaan komt6
HC boven 200 ppm	Een duidelijk probleem waarbij de motor te veel brandstof krijgt; dat moet worden verholpen voordat er een nieuwe katalysator wordt gemonteerd6	Overslaan van de ontsteking (bougies, kabels, bobines), verstuivers en andere motorproblemen
Lambda buiten 0,97 tot 1,03	Een probleem met het lucht-brandstofmengsel. Dat betekent niet altijd dat de lambdasonde vervangen moet worden6	Problemen met de brandstoftoevoer, sensoren en uitlaatlekken, die het mengsel kunnen verstoren8
Dichte blauwe of zwarte rook	Op zich al een reden voor afkeur, wat de gasmetingen ook zijn1	Olie of brandstof die in de uitlaat terechtkomt. Olie in de uitlaat vervuilt ook de katalysator6

Nog twee aanwijzingen. Een katalysator die oververhit is geraakt door onverbrande brandstof, heeft vaak een blauwe of paarse verkleuring op de stalen behuizing of een gesmolten honingraat aan de binnenkant, en dat wijst altijd op een probleem met de manier waarop de motor loopt⁶. En foutcode P0420, ‘rendement katalysator onder drempelwaarde’, bewijst niet dat de katalysator de schuldige is: een defecte lambdasonde, een luchtlek in de uitlaat of een te late ontsteking kunnen die code ook veroorzaken⁶. Onze uitleg waardoor gaat een katalysator kapot? loopt de gebruikelijke oorzaken langs.

Diesel: waar te veel rook op wijst

Afkeur op rook wijst in de eerste plaats op de verbranding in de motor. De controles die BM Catalysts voorschrijft voordat een roetfilter wordt vervangen, vormen een goede werklijst voor een garage: de EGR-klep en de leiding ervan, lekkende verstuivers, het luchtfilter, de luchtmassameter, slijtage van motor en turbo, gloeibougies, de sensoren en de motorolie⁷. Lees roetfilter verstopt? Pak eerst de oorzaak aan voor de volledige lijst.

Een diesel met een werkend roetfilter hoort geen zichtbare rook uit te stoten; daarom keurt de Britse MOT elk voertuig met roetfilter af dat wel rook laat zien¹, en daarom telt de Nederlandse APK de roetdeeltjes. Rookt uw diesel toch, of te veel deeltjes, dan komen de uitlaatgassen langs het filter en moet het roetfilter zelf worden gecontroleerd. Verwijderen is geen oplossing: een ontbrekend of gemanipuleerd roetfilter leidt tot afkeur¹, en in Nederland mag een af fabriek gemonteerd roetfilter niet uit een dieselauto worden verwijderd; ook in het Verenigd Koninkrijk is een voertuig zonder roetfilter vrijwel altijd niet meer toegestaan op de weg¹² (lees roetfilter verwijderen: mag dat in Nederland?).

Wat u nu doet

1. Kijk of u nog mag rijden. Is uw huidige APK nog geldig, dan mag u tot de vervaldatum blijven rijden, mits het voertuig verkeersveilig is; laat de gebreken wel zo snel mogelijk verhelpen. Is de APK verlopen, dan mag het voertuig niet meer op de openbare weg: de RDW controleert dat automatisch via het kentekenregister en u kunt een boete krijgen. Overleg dus met de garage hoe het voertuig gerepareerd en opnieuw gekeurd wordt. In het Verenigd Koninkrijk gelden vergelijkbare regels: een afgekeurd voertuig mag alleen weg als er geen ‘gevaarlijke’ gebreken zijn gevonden³, en zonder geldige MOT alleen om gerepareerd te worden of naar een al geboekte keuring⁴, op straffe van boetes die kunnen oplopen tot enkele duizenden ponden^3,9.
2. Laat de oorzaak vaststellen. Geef uw garage het keuringsrapport en de meetwaarden en vraag om de foutcodes uit te lezen voordat er een onderdeel wordt besteld. Het montageadvies van BM Catalysts voor katalysatoren en roetfilters begint met dezelfde regel: stel de oorzaak vast en verhelp die voordat u een vervangend onderdeel monteert^6,7.
3. Verhelp de oorzaak en vervang daarna het onderdeel als dat nog nodig is. Wijzen de meetwaarden en de garage naar de katalysator of het roetfilter, dan helpt het volgende deel u het juiste onderdeel te kiezen. Monteer het met een nieuwe montageset en gebruik nooit uitlaatpasta vóór een katalysator of roetfilter: die wordt hard, brokkelt af en beschadigt de kern⁶.
4. Laat het voertuig herkeuren. Na de reparatie wordt het voertuig opnieuw gekeurd; vaak doet de garage die de reparatie uitvoert ook de herkeuring. De prijs van de APK en een herkeuring bepaalt elke garage zelf: vraag er vooraf naar. In het Verenigd Koninkrijk geldt voor de herkeuring een termijn van 10 werkdagen⁴, is de prijs van de MOT gemaximeerd¹⁰ en hoort uitstoot niet bij de punten die de volgende werkdag gratis worden herkeurd⁴.

Een vervangende katalysator of roetfilter kiezen

Een vervangend onderdeel moet passen bij uw motor en bij de Euro-emissienorm waarvoor uw voertuig is gebouwd, niet alleen op de juiste plek vast te zetten zijn. Voor Euro 5- en Euro 6-voertuigen schrijft het Europese recht een vervangende katalysator of roetfilter voor die typegoedgekeurd is voor het voertuig. In het Verenigd Koninkrijk mag een bedrijf voor de meeste voertuigen die vanaf 1 maart 2001 in gebruik zijn genomen alleen een vervangende katalysator leveren of monteren die voor dat voertuig typegoedgekeurd is, en dezelfde regel geldt voor roetfilters op Euro 5- en Euro 6-voertuigen¹¹. Lees typegoedgekeurde katalysatoren en roetfilters: wat zegt de wet? voor de details.

In ons assortiment staat bij typegoedgekeurde onderdelen ‘Typegoedgekeurd’ en eindigt het onderdeelnummer op een H; in Nederland verkopen wij alleen typegoedgekeurde katalysatoren en roetfilters. Bij elk onderdeel staan de voertuigen en bouwjaren waarvoor het in de catalogus staat, meestal met de motorcode: vergelijk die met die van uw voertuig. De meeste worden geleverd met een montageset, op alle onderdelen zit 2 jaar garantie (3 jaar op premium roetfilters van siliciumcarbide) en onze pasgarantie, en wij bezorgen in Nederland per koerier, meestal binnen 3 tot 5 werkdagen na verzending. Bekijk onze katalysatoren, roetfilters en combinaties van katalysator en roetfilter, of kies uw voertuig in de lijst met voertuigen. U kunt ook hieronder uw voertuig kiezen om de onderdelen te zien die ervoor in de catalogus staan.