Wat is een GPF? Het benzinepartikelfilter uitgelegd

Hebben benzineauto’s een roetfilter (DPF)? Geen DPF, want dat is een dieselonderdeel, maar veel nieuwere benzineauto’s hebben de benzinevariant: een GPF. De kans is het grootst bij een benzinemotor met directe inspuiting die vanaf ongeveer 2017 is gebouwd, toen fabrikanten filters gingen monteren om aan de volledige Euro 6-deeltjesnorm te voldoen^1,3.

Een GPF, of benzinepartikelfilter (gasoline particulate filter), zit in de uitlaat en vangt de piepkleine roetdeeltjes op die benzinemotoren met directe inspuiting uitstoten, net zoals een roetfilter dat bij een diesel doet. U komt hem ook tegen als OPF (Otto-partikelfilter) of PPF (petrol particulate filter): dat is hetzelfde onderdeel. Hieronder leest u hoe hij werkt, hoe u ziet of uw voertuig er een heeft, wat de waarschuwingslampjes betekenen en wat de wet zegt over verwijderen.

Waarom benzinemotoren nu een partikelfilter nodig hebben

Jarenlang waren partikelfilters een dieselkwestie. Benzinemotoren die de brandstof rechtstreeks in de cilinder spuiten (directe inspuiting, met aanduidingen als TSI, TFSI, GDI en dergelijke) zijn zuiniger, maar stoten ook meer fijne deeltjes uit dan oudere benzinemotoren die brandstof en lucht al vóór de cilinder mengden.

De Euro 6-emissienorm stelde een grens aan het aantal deeltjes dat een benzineauto met directe inspuiting mag uitstoten: 6,0 × 10¹¹ deeltjes per kilometer¹. Euro 6 werd verplicht voor nieuwe typegoedkeuringen vanaf 1 september 2014 en voor alle nieuwe voertuigen vanaf 1 september 2015². Fabrikanten mochten de eerste drie jaar een ruimere grens aanhouden, tien keer zo hoog¹. Toen die overgangsregeling afliep en er emissietests op de weg kwamen, gingen fabrikanten filters monteren om aan de volledige grens te voldoen.

De Volkswagen Group maakte bijvoorbeeld in augustus 2016 bekend dat zijn benzinemotoren met directe inspuiting partikelfilters zouden krijgen, te beginnen in juni 2017 met de Tiguan 1.4 TSI en de Audi A5 2.0 TFSI, en dat de filters de uitstoot van fijne roetdeeltjes met tot 90% verminderen³.

Hoe een GPF werkt

Een GPF werkt op dezelfde manier als een roetfilter. Binnenin zit een keramische honingraat waarvan de kanaaltjes om en om aan één kant zijn afgesloten, zodat het uitlaatgas door de poreuze kanaalwanden moet om eruit te komen. Het gas gaat erdoorheen; de roetdeeltjes zijn te groot en blijven in de wanden hangen⁴.

Vroege uitvoeringen gebruikten een los filter achter de katalysator. Bij veel nieuwere uitvoeringen is het filter zelf voorzien van een katalytische coating, zodat één onderdeel beide taken doet; in de branche heet dat een ‘four-way catalyst’ (vierwegkatalysator)⁴. In ons assortiment staan deze als gecombineerde katalysator met GPF, met onderdeelnummers die met BM15 beginnen.

GPF en roetfilter: de verschillen

	GPF (benzine)	Roetfilter, DPF (diesel)
Hoeveelheid roet	Veel minder; benzinemotoren maken veel minder roet	Meer; diesels maken veel roet
Hoe hij zichzelf leegmaakt	Vooral passief: benzine-uitlaatgas is heet genoeg om het roet tijdens normaal rijden te verbranden	Leunt meer op actieve regeneratie, waarbij de motor de uitlaattemperatuur bewust verhoogt
Zwakke plek	Veel heel korte, koude ritten, waarbij hij mogelijk niet heet genoeg wordt om het roet te verbranden; sommige systemen voeren dan een actieve regeneratie uit	Korte ritten met veel optrekken en stoppen, waardoor de regeneratie steeds wordt onderbroken (zie roetfilter verstopt? Pak eerst de oorzaak aan)
Grens op lange termijn	As van additieven in de motorolie, die niet verbrandt en zich in de loop van de levensduur van het filter langzaam ophoopt4

Omdat het hetere benzine-uitlaatgas het meeste werk doet, heeft een GPF meestal veel minder aandacht nodig dan een roetfilter. Het blijft wel een filter, en een voertuig dat alleen korte ritten met een koude motor maakt, krijgt het eerst problemen.

Heeft mijn voertuig een GPF?

Heeft uw voertuig een benzinemotor met directe inspuiting en is het vanaf ongeveer 2017 gebouwd, dan is de kans groot. Zo controleert u het:

• Kijk in het instructieboekje. Daarin staan het filter en het bijbehorende waarschuwingslampje beschreven.
• Kijk naar de waarschuwingslampjes op het dashboard. Sommige voertuigen met een GPF hebben een apart waarschuwingslampje voor het partikelfilter, los van het motorstoringslampje.
• Gebruik onze onderdelenzoeker. Kies hieronder uw voertuig. Staat er bij de uitlaatonderdelen een katalysator met GPF, dan heeft uw voertuig er een.

Waarschuwingslampjes en problemen

Gaat er een waarschuwingslampje voor het partikelfilter branden, volg dan eerst het instructieboekje. Bij veel voertuigen is het advies een tijdje met constante snelheid door te rijden, zodat het filter zichzelf kan reinigen. Komt het lampje steeds terug, of brandt het samen met het motorstoringslampje of met vermogensverlies, dan is een garage met diagnoseapparatuur nodig. De oorzaak kan het filter zijn, maar ook een sensor of motorstoring die het filter beïnvloedt. Bij sommige modellen van Renault en Dacia verschijnt een storing aan het partikelfilter als de melding ‘Controleer lucht-verontreiniging’: zie wat die melding betekent.

Een GPF die op zichzelf defect raakt, is ongebruikelijk, omdat hij zichzelf meestal schoonhoudt. Moet een gecombineerde katalysator met GPF toch worden vervangen, dan moet het nieuwe onderdeel precies passen bij uw voertuig en de emissienorm ervan.

Mag u een GPF verwijderen?

Nee. In Nederland is het verwijderen of onklaar maken van emissiebeperkende voorzieningen niet toegestaan: het voertuig moet blijven voldoen aan de eisen waarmee het is goedgekeurd. Die regels noemen de GPF niet altijd bij naam, maar ze gelden ervoor net zo goed als voor de katalysator en het roetfilter. In het Verenigd Koninkrijk is het niet anders: daar moet bij voertuigen die na 1 januari 2001 in gebruik zijn genomen elke voorziening die gasvormige en deeltjesvormige verontreinigingen beperkt ‘in goede en doeltreffende staat’ worden gehouden⁵.

Bij de APK, die sinds 20 mei 2018 de Europese richtlijn 2014/45/EU volgt, wordt een voertuig afgekeurd als door de fabrikant gemonteerde emissiebeperkende apparatuur ontbreekt, duidelijk is gewijzigd of duidelijk defect is. Hetzelfde geldt bij de Britse MOT-keuring, die dezelfde Europese richtlijn toepast, voor benzineauto’s die vanaf 1 september 2002 in gebruik zijn genomen⁶. De regels noemen vaak specifiek het roetfilter van diesels; de GPF valt onder dezelfde algemene regels voor emissiebeperkende apparatuur.

Een gecombineerde katalysator met GPF vervangen

Elke katalysator met GPF in ons assortiment is typegoedgekeurd voor de voertuigen waarvoor hij in de catalogus staat. De prijzen staan in euro op elke productpagina, exclusief btw (de Nederlandse btw van 21% en eventuele invoerrechten betaalt u bij aflevering), en u krijgt twee jaar garantie, bovenop uw wettelijke rechten. Wij bezorgen in Nederland per koerier, meestal binnen 3 tot 5 werkdagen na verzending. Gebruik de onderdelenzoeker hieronder om de juiste voor uw voertuig te vinden.

Veelgestelde vragen

Wat is een GPF?

Een GPF, of benzinepartikelfilter, is een filter in de uitlaat van een benzineauto dat fijne roetdeeltjes opvangt, zoals een roetfilter dat bij een diesel doet. De meeste voertuigen die er een hebben, hebben een benzinemotor met directe inspuiting en zijn vanaf ongeveer 2017 gebouwd^1,3.

Is een benzinepartikelfilter hetzelfde als een GPF?

Ja. Petrol particulate filter (PPF), gasoline particulate filter (GPF) en Otto-partikelfilter (OPF) zijn namen voor hetzelfde onderdeel. Fabrikanten gebruiken verschillende namen: in de persberichten van BMW heet het bijvoorbeeld ‘petrol particulate filter (PPF)’ of ‘petrol engine particulate filter’^7,8.

Hebben benzineauto’s een roetfilter (DPF)?

Geen DPF, want dat is een dieselonderdeel, maar veel nieuwere benzineauto’s hebben de benzinevariant: een GPF. De kans is het grootst bij een benzinemotor met directe inspuiting die vanaf ongeveer 2017 is gebouwd, toen fabrikanten filters gingen monteren om aan de volledige Euro 6-deeltjesnorm te voldoen^1,3. Uw instructieboekje vermeldt het, en staat er bij de onderdelen voor uw voertuig in de onderdelenzoeker hieronder een katalysator met GPF, dan heeft het er een.

Wat betekent GPF bij een BMW?

Hetzelfde: een benzinepartikelfilter. BMW maakte bekend dat vanaf juli 2018 elk benzine- en plug-in-hybridemodel dat het in Duitsland aanbood standaard een partikelfilter voor de benzinemotor zou krijgen, om aan de Euro 6d-TEMP-norm te voldoen⁷.

Wat is het verschil tussen een GPF en een katalysator?

Een katalysator zet schadelijke gassen (koolmonoxide, koolwaterstoffen en stikstofoxiden) om in minder schadelijke gassen terwijl ze erdoorheen stromen. Een GPF is een filter: hij vangt vaste roetdeeltjes op in zijn poreuze wanden en verbrandt ze later. Bij veel nieuwere uitvoeringen heeft het filter een katalytische coating, zodat één onderdeel beide taken doet⁴; daarom staan ze in ons assortiment als gecombineerde katalysator met GPF.

Wat is het verschil tussen een GPF en een roetfilter?

Ze werken op dezelfde manier, maar een benzinemotor maakt veel minder roet dan een diesel, en het hetere uitlaatgas verbrandt het meeste daarvan tijdens normaal rijden. Daardoor heeft een GPF meestal minder aandacht nodig dan een roetfilter⁴. De tabel onder ‘GPF en roetfilter: de verschillen’ hierboven zet ze naast elkaar.

Moet een GPF regenereren?

Ja, maar dat gebeurt meestal vanzelf: benzine-uitlaatgas is doorgaans heet genoeg om het roet tijdens normaal rijden te verbranden. Voertuigen die alleen korte ritten met een koude motor maken, worden misschien niet heet genoeg, en sommige systemen voeren dan een actieve regeneratie uit. As uit de motorolie verbrandt niet en hoopt zich in de loop van de levensduur van het filter langzaam op⁴.

Welke voertuigen hebben een GPF?

Veel benzineauto’s met directe inspuiting die sinds ongeveer 2017 zijn gebouwd. De Volkswagen Group begon in juni 2017 met de Tiguan 1.4 TSI en de Audi A5 2.0 TFSI³, en BMW maakte het filter vanaf juli 2018 standaard op zijn benzinemodellen in Duitsland⁷. In onze catalogus staan gecombineerde katalysatoren met GPF voor modellen van Volkswagen, Škoda, SEAT, Cupra, Audi, Peugeot, Citroën, Opel, Fiat, Alfa Romeo en Ford, waaronder de Volkswagen Golf, Škoda Octavia, SEAT Leon, Audi A3, Peugeot 308 en Peugeot 3008.

Mag ik mijn GPF verwijderen?

Niet bij een voertuig dat op de openbare weg rijdt: zie ‘Mag u een GPF verwijderen?’ hierboven.